نوروز دَیرلری دونیانیدرک فلسفهسیدیرنظامی جعفروفمدنیت هر بیر خالقین مادّی و معنوی سیماسینین گوزگوسودور. خالقی فورمالاشدیران، اینکیشاف ائتدیرن، واحید اخلاق، تفکّور، دونیاگؤروش و س. اطرافیندا بیرلشدیرن اونون ذره-ذره یاراتدیغی مدنیتیدیر. خالقلارین تاریخ صحنهسینده قالماسی، اؤز یئرینی قورویوب ساخلامالاری بیرباشا اونلارین یاراتدیقلاری مدنیتله باغلیدیر. او دا بللی بیر منطیقدیر کی، مدنیتینی قورویوب ساخلامایان خالقلار تاریخ صحنهسیندن سیلینمیشلر.مدنیت تاریخی کاتقوریدیر. او، کونکرت زامان و مکاندا یارانیر، اینکیشاف ائدیر، تکمیللشیر، بو و یا دیگر سببدن زامانین (سیاستین) باسقیسینا معروض قالیر، ایدئولوژیلرین پرینسیپلری ایله اویغونلاشمادیغیندان اونون آیری-آیری کومپوننتلری یاساقلانیب اونوتدورولور. تاریخین چوخ بؤیوک مشققتلی سیناقلاریندان اؤز هونر و ایراده لری سایهسینده غالیب چیخمیش تورکلر هله میلاددان اؤنجه مؤحتشم بیر مدنیتین ایلکین یارادیجیلاری و قورویوجولاری اولموشلار. بو دَیرلی فاکتی زامان-زامان اؤز مأخذلرینده تورکلرله باغلی شانلی و غورورگتیرن صحیفهلری (الیازمالاری) مقصدلی شکیلده خاینجهسینه محو ائتمیش قدیم چینلیلر ده تصدیقلهمیشلر. قدیم چینلیلر اعتیراف ائدیردیلر کی، تورکلر بؤیوک سیویلیزاسیونون یارادیجیلاریدیر. اوزاق آلتایدان توتموش مرکزی اوروپایا قدر اوزانمیش بؤیوک بیر اراضیده بیر نئچه دفعه عظمتلی ایمپیراتورلوقلار قورموش قدیم تورکلر سونرالار موختلیف سببلردن تاریخین آیری-آیری مقاملاریندا اؤز دؤولتچیلیکلرینی ایتیرمیشلر. تاریخه یولداشلیق ائتمیش بو بؤیوک ایمپیراتورلوقلار محض همین قدیم و زنگین مدنیتین سایهسینده قورولموش و ایداره ائدیلمیشدیر. قدیم تورکلر بو و یا دیگر سب

اوچ قارداش داغینین افسانهسینه بیر باخیششهرام قاسم زادهافسانه، سؤیلهییجی و دینلهییجیلر طرفیندن بشر تاریخینده باش وئریگینه اینانیلان فولکلور نؤوعودور. افسانهلرده دانیشیلان اولایلار بعضا دوغالاوستو اولا بیلر آنجاق چوخونلوقلا گئرچک اولایلارا و گئرچکدن یاشامیش و قهرمانلیقلار گؤسترمیش اینسانلارا دایانیر.سلماس بؤلگهسینده، افسانهلر اساسیندا شکیللنن، نسیللردن نسیللره آغیزلاردا دولاشان قارنییاریق آدلی داغین آدیندان قایناقلانمیش بیر افسانهیه راستلانیریق: اوچ قارداش افسانهسی!افسانهیه گؤره، چوخ اسکی زامانلاردا اؤلکهده بیر کرال یاشاییرمیش. اونون گؤزل و گؤرکملی بیر قیزی وار ایمیش. اوچ قارداش بو قیزا وورولوب اونونلا ائولنمک ایستهمیش. آنجاق قیزین یالنیز بیرینه وئریله بیلهجگیندن کرال بیر قوشول قویموش. اونون قوشولونجا، اوچ قارداشدان هانسی بو داغی یاریب زیروهده دایانان قیزا چاتا بیلرسه قیز اونونلا ائولنهجک. اوچ قارداش عئینی زاماندا داغی یارماغا باشلامیشدیلار. بؤیوک قارداش آز قازمیش، اورتا قارداش ایسه بیرآز اوندان چوخ. آنجاق قیزین گؤزو کیچیک قارداشدا اولدوغوندان، کیچیک قارداش آشاغیدان داغی یارارکن قیز دا یوخاریدان داغی قازاراق اونا یاردیم ائدیب کرالین قوشولونو یئرینه یئتیرهرک بیربیرینه قووشموشدولار..اوچ قارداش افسانهسی، سلماسین قارنی یاریق داغی چئورهسینده یاشایان اهالی طرفیندن بشر تاریخینده باش وئردیگینه اینانیلان بیر حکایه کیمی هله ده سؤیلنمکدهدیر.اوچ قارداش موتیوی چئشیدلی خالقلار آراسیندا یایغین اولوب بونونلا باغلی بیر چوخ یئر آدلاریندا دا اؤزونو یانسیتمیشدیر. اؤرنک اوچون سلماس بؤلگهسینین چیچک کندینده بیر سمتین آدی اوچ قارداشدیر و اهالییه گؤره بو یئرده او

عراقدا گونئی آذربایجان ادبیاتیسکینه قایبالیئوااؤزت۲۰. یوز ایلین ۵۰.لی ایللریندن باشلایاراق میلّی و کولتورل باشاریلار قازانمیش عراق تورکمانلاری یالنیز تورکمان ادبیاتی چرچیوهسینده دئییل، عئینی زاماندا عومومتورک، عومومآذربایجان ادبیاتینین تبلیغی و تدقیقی ساحهسینده بؤیوک ایشلر گؤرموشلر. عراق تورکمان شاعیرلری اؤز یارادیجیلیقلاریندا آذربایجان ادبیاتیندان، اؤزللیکله نظامی، فضولی، نسیمی کیمی داهی سؤز اوستادلاری ایله یاناشی، شهریار کیمی وطنپرور، بشری دویغولارین ترنومچوسو اولان شاعیرلرین یارادیجیلیغیندان دا بهرهلنمیشدیلر. اونلار اؤز یارادیجیلیقلاریندا و عئینی زاماندا عراق تورکمانلارینین آیدینلانماسیندا مؤهوم رول اوینایان مطبوعاتدا بو ساحهنین ایشیقلاندیریلماسینا گئنیش یئر وئرمیشدیلر. ۱۹۵۰.لی ایللردن بو یانا بیلیمسل، ادبی موحیطین ایشیقلاندیریلماسیندا، خالقین آیدینلانماسیندا بؤیوک اؤنم داشییان مطبوعات عراق تورکمانلاری اوچون قلم مئیدانی اولماقلا یاناشی، عئینی زاماندا بیر موباریزه میدانینا چئوریلمیشدیر. اونلار یالنیز اؤز دردلرینی دئییل، عئینی زاماندا قانی قانیندان، دیلی دیلیندن اولان دوغما سویداشلارینین دا حالینا یانمیش، سورونلارینی اؤز مطبوعات اورقانلاریندا دایم گؤز اؤنونده ساخلامیشدیلار.آچار سؤزلر: عراق-تورکمان، ادبیات، ایران تورکلری، گونئی آذربایجان شعری، مطبوعات.گیریشبؤیوک آذربایجان اؤزونون چوخ عصرلیک تاریخی دؤورونده جوغرافی باخیمدان پارچالانسا دا، خالق بوتونلوگونو، میلّی شوعورونو پارچالانماغا، محو اولماغا قویمامیش، سوی-کؤکونو، اصلینی دوشونجهده، معنویتده قورویوب ساخلامیشدیر. بو گون دوغما آنا دیلیمیز، عادت-عنعنهلریمیز - میلّی دیرچلیش الده ائتمیش قوزئی آذربایجان فؤوق